Satranç iki oyuncu arasında oynanan bir zeka oyunudur. Oyun, 8 x 8 karelik, sıralı olarak siyah ve beyaz karelerin dizilimi ile oluşturuklan satranç tahtası üzerinde oynanır. Oyuncular beyaz ve siyah taşları alırlar ve sırayla birer hamle yaparak oynarlar. Her iki oyuncunun da 16 taşı vardır. Oyunun amacı diğer oyuncunun şahını mat etmektir.

Oyunda kullanılan taşlar:

* 8 piyon
* 2 kale
* 2 fil
* 2 at
* 1 vezir
* 1 şah


Satrancın Tarihi
Satranç bazı kaynaklara göre Çin Oyunu olduğu belirtilir ancak bir Alman Tarihçi'nin araştırmalarına göre Hint kökenli (6. Yüzyıl) bir savaş taktiği geliştirme sanatı olduğu ortaya çıkmıştır.

Zaman 6.yy’ın ortalarınıda, Kuzey Hindistan’ın Kanauj kentinden Pers Hükümdarına sunulacak hediyeleri taşıyan kervanda hediyelerin yanında çok değerli bir armağanı da götürüyordu. Bunlar; 16 zümrüt, 16 yakuttan yontulularak yapılmış 32 oyun taşı ve Hintlilerin 64 kareli geleneksel oyun tahtası ‘astapada’dan oluşan satranç takımıydı. Pers şairi Firdevsi bu kervanı ve hediyeleri Şehname adlı eserine konu edinmiştir. Oyun, Pers hükümdarlarının zekalarını geliştirmek için gönderilmiştir.

Ayrıca hükümdarlar kendi aralarında ‘toplumsal önemi çok büyük olan’ savaşlar düzenliyor ve karmaşık satranç kurallarına göre dört bölüklü ordularını geniş ovalarda çarpıştırıyorlardı. Köylülerden oluşan piyadeler kurban olarak önden ilerlerken, taarruz birlikleri karşı cephedeki piyade ve süvarileri korkutup ezebilmeleri için zırhlı fillerle korunuyordu. Okçular dört koşumlu savaş arabalarını büyük bir hızla düşman hatlarına doğru sürüyor ve süvariler düşmanı çevreleyerek kıstırmaya çalışıyorlardı.

Bir süre sonra bu kanlı savaş sahneleri oyuna dönüşerek yerini satranca bırakmıştır.

Oyunun Amacı
Oyunun amacı karşı oyuncunun şahını mat etmektir. Mat etme işlemi, karşı oyuncunun şahının bulunduğu kareyi ve şahın hamle yapabileceği diğer kareleri tehdit altına almak ve diğer taşların tehdidi önleyecek hamlelerine engel olmaktır. Eğer bir oyuncunun şahının bulunduğu kare tehdit altında olmadığı halde bu oyuncunun legal hamlesi kalan tek taşı şahı ise ve de şahının tehdit altında olmayan bir kareye yapabileceği bir hamlesi yoksa oyun pat olur, yani berabere biter. Ayrıca oyun, taraflardan birinin yenilgiyi kabul etmesi ya da her iki tarafın beraberlikte anlaşması durumunda oyun biter. Oyunda karşı taraftan üstün olmanın esas mantığı, taşları doğru hamlelerle ilerleterek karşı tarafın hareket alanını kısıtlamak ve taşlarını alarak gücünü azaltmaktır. Taşlar, kurallara göre ulaşabileceği bir karedeki rakip taşı alabilir. Rakibe kaptırılan taş, piyonun son kareye gelip kaptırılan taşlarla değiştirilmesi dışında tekrar oyuna dahil olamaz.

Taşların Hareketleri
Şah: Boş bulunan hemen bitişiğindeki karelere gidebilir, tek hamlede daha uzak karelere gidemez.
Vezir:Boş olan karelere hem dikey hem çapraz hareket edebilir. Kale ve filin hareketlerinin birleşimi şeklinde hareket eder.
Fil: Önünde bir engel bulunmadıkça çapraz şekilde hareket eder. Fillerin biri daima beyaz, diğeri daima siyah karelerde hareket eder.
Kale: Yatay veya dikey bir hat üzerinde başka bir taşın olduğu kareye kadar serbestçe hareket edebilir. Kale, bulunduğu hattın üzerinde hareket yönünde rakibe ait ilk taşı almak potansiyeline de sahiptir.
At: Herhangi bir yönde 3 kare ve buna dik yönlerden birinde bir kare ilerler. İlerlerken geçtiği karelerin dolu olmasından etkilenmez. Hareketini bitirdiği karede rakip taş varsa bu taşı alır. (L şeklinde ilerler.)
Piyon: Piyonlar önlerinde taş bulunmadıkça, ileriye doğru ve düz olarak ilerlerler. Piyonlar açılışta (ilk hamlelerinde) isterlerse iki kare ilerleyebilirler. Piyonlar ileriye doğru tek kare çapraz olarak diğer taşları alabilirler. Sekizinci sıraya ulaşan piyonlar oyuncunun istediği herhangi bir taşa (Şah hariç) terfi ederler. Bu taş genellikle en güçlü taş olan Vezir olur.
Rok Hareketi: Şah ve Kaleyle yapılan 2 hamlenin oluşumundan oluşan tek bir harekettir. Oyunda en fazla bir defa yapılabilir. Arada başka hiçbir taş yoksa ve şah ile kale hiç oynamamışlarsa ve şah tehdit altında değilse, Rok yapmak için Şah Kaleye doğru iki hamle atar. Aynı hamlenin devamı olarak, Kale Şahın üzerinden atlar ve yanına yerleştirilir. Şahın geçeceği karelerin de tehdit altında olmaması gerekir. Şahla, vezir tarafındaki kaleyle yapılan roka, uzun rok, şahla şah tarafındaki kalenin yaptığı roka ise kısa rok denir. Bu hareket,genellikle rakibin ileriki hamlelerinde şahı tehdit edeceğinin anlaşıldığı zamanlarda kullanılır.

Matematiksel Gösterim
Satrançta taşların konumlarını ve hamleleri göstermek için genellikle matematiksel gösterim kullanılmaktadır. Satranç tahtasında düşey sütunlarda birer harf (a, b, c, d, e, f, g, h) ve yatay sütunlara birer sayı (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ) ile gösterilir. Böylece her kare bir harf ve bir de sayı ile belirlenmiş olur. Örneğin, tahtanın sol alt köşesindeki kare a1 ile, sağ üst köşesindeki kare ise h8 olarak adlandırılır.

Cebirle gösterim yöneteminde taşlar ve hamleler aşağıdaki biçimde gösterilir:

Taşlar

* Ş : Şah
* V : Vezir
* K : Kale
* A : At
* F : Fil

Hamleler

* 0-0 : Küçük Rok
* 0-0-0 : Büyük Rok
* x : Taş Alma
* + : Şah
* ++ : Çifte şah (Bazen mat anlamında da kullanılır)
* # : Mat
* = : Terfi

Yorumlar

* ! : Kuvvetli Hamle
* !!: Çok kuvvetli Hamle
* ?: Hatalı Hamle
* ??: Büyük Hata
* ?!: Şüpheli Hamle
* !? İlginç Hamle
* □ : Zorunlu Hamle




Türkçemiz.Net için hazırlanmıştır. Alıntıdır.

Kapısalım bı gyun onur